Dwie drogi, nie trzy
Ustawa o obywatelstwie polskim wymienia cztery sposoby nabycia obywatelstwa: z mocy prawa, przez nadanie, przez uznanie i przez przywrócenie (Art. 4). Dla cudzoziemca mieszkającego w Polsce realne są dwa: uznanie i nadanie. Osobnej „naturalizacji przez wojewodę” z własnymi terminami nie ma: to, co w sieci opisuje się pod tą nazwą, to zwykle podstawy uznania.
| Uznanie | Nadanie | |
|---|---|---|
| Kto decyduje | wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania | Prezydent RP |
| Kryteria | siedem podstaw z art. 30 ust. 1 + B1 | ustawa ich nie określa |
| Gdzie złożyć | do wojewody | za pośrednictwem wojewody lub konsula |
| Forma rozstrzygnięcia | decyzja | postanowienie |
| Odwołanie | do ministra właściwego do spraw wewnętrznych | do sądu nie można |
Uznanie: kryteria ustawy i decyzja wojewody
Wniosek o uznanie składa się do wojewody (Art. 34), a decyzję wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania (Art. 36 ust. 1). Przed decyzją zwraca się do Policji i ABW z pytaniem, czy nabycie obywatelstwa nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa (Art. 36 ust. 2).
Najważniejsza cecha uznania polega na tym, że kryteria są zapisane w ustawie. Art. 30 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim zawiera siedem podstaw z okresami pobytu na pobycie stałym lub rezydencie UE, a ust. 2 wymaga polskiego na poziomie B1 od wszystkich poza małoletnimi z pkt 4 i 5. Kto nie spełnia wymogów, dostaje odmowę (Art. 31 pkt 1), ale nawet spełnione wymogi nie pomogą, jeśli nabycie obywatelstwa zagraża obronności lub bezpieczeństwu państwa (Art. 31 pkt 2).
Krótko o terminach: po Karcie Polaka lub przy polskim pochodzeniu wystarczy rok na pobycie stałym (pkt 7), w małżeństwie z obywatelem polskim dwa lata przy małżeństwie od trzech (pkt 2 lit. a), po statusie uchodźcy dwa (pkt 3), na podstawie ogólnej trzy lata plus dochód i lokal (pkt 1). Dzieci obywatela polskiego dostają obywatelstwo bez okresu i bez B1 (pkt 4). Pełną tabelę z pozostałymi podstawami zebraliśmy w artykule o drodze od karty pobytu do obywatelstwa.
Do spraw o uznanie stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, a organem wyższego stopnia wobec wojewody jest minister właściwy do spraw wewnętrznych (Art. 10 ust. 3 i 4). Od odmowy można więc się odwołać. Za decyzję płaci się 1000 zł opłaty skarbowej; decyzja dla dziecka z pkt 4 lub 5 jest zwolniona z opłaty.
Nie kończ na artykule
W bocie — 750 pytań w formacie prawdziwej rozmowy z konsulem, natychmiastowy feedback i egzamin próbny. Wypróbuj za darmo.
Sprawdź swój poziom →Nadanie: prerogatywa Prezydenta
Art. 18 brzmi: „Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może nadać cudzoziemcowi obywatelstwo polskie”. Ustawa nie określa dla nadania ani okresu pobytu, ani poziomu języka. To uprawnienie Prezydenta, a nie obowiązek: spełnienie jakichkolwiek warunków obywatelstwa nie gwarantuje.
Wniosek składa się za pośrednictwem wojewody lub konsula, osobiście lub korespondencyjnie z urzędowo poświadczonym podpisem, a oni przekazują go Prezydentowi przez ministra spraw wewnętrznych (Art. 21). Złożyć go można więc także z zagranicy. We wniosku opisuje się źródła utrzymania, osiągnięcia zawodowe, działalność społeczną, polskich przodków, znajomość języka polskiego i uzasadnia prośbę (Art. 20 ust. 1). Znajomość języka jest tu informacją we wniosku, a nie warunkiem ustawowym.
Prezydent nadaje obywatelstwo lub odmawia w drodze postanowienia, a obywatelstwo nabywa się w dniu jego wydania (Art. 25 i 26). Do nadania nie stosuje się Kodeksu postępowania administracyjnego ani ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Art. 10 ust. 1), więc odmowy nie można zaskarżyć do sądu.
Czy można złożyć oba wnioski naraz?
Nie, i ustawa reguluje to wprost. Jeśli złożysz wniosek o nadanie w trakcie postępowania o uznanie, postępowanie o uznanie się umarza (Art. 23). Jeśli złożysz wniosek o uznanie w trakcie postępowania o nadanie, ono także zostaje umorzone (Art. 35 ust. 1). Rada: wybierz jedną procedurę. Jeśli twoja sytuacja mieści się w jednej z podstaw art. 30, bardziej przewidywalną drogą jest uznanie.
Podwójne obywatelstwo
Obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Polski takie same prawa i obowiązki jak osoba mająca wyłącznie polskie i nie może powoływać się wobec polskich władz na drugie obywatelstwo (Art. 3). Ustawa reguluje więc, jak Polska traktuje drugi paszport, a nie go zakazuje: warunku zrzeczenia się dotychczasowego obywatelstwa wśród podstaw uznania nie ma.
Dwie sprawy pokrewne. Czas w statusie UKR nie przybliża terminów uznania: liczy się je na pobycie stałym lub rezydencie UE, a do pięciu lat rezydenta UKR się nie wlicza. Jeśli zaś twoi przodkowie byli obywatelami polskimi, być może nie musisz nabywać obywatelstwa: potwierdza się je osobno, o czym w artykule „Potwierdzenie obywatelstwa czy Karta Polaka”.
Źródła
- Ustawa o obywatelstwie polskim, pełny tekst, api.sejm.gov.pl
- Art. 18: nadanie przez Prezydenta, lexlege.pb.pl
- Art. 30: podstawy uznania i wymóg B1, lexlege.pb.pl
Najczęstsze pytania
Czym jest naturalizacja w Polsce?
W ustawie o obywatelstwie polskim takiego terminu nie ma. Cudzoziemiec nabywa obywatelstwo przez uznanie (decyzja wojewody według kryteriów art. 30) albo nadanie (postanowienie Prezydenta z art. 18). Słowem „naturalizacja” potocznie nazywa się jedną z tych dwóch procedur.
Czy do uznania na podstawie Karty Polaka potrzebne jest B1?
Tak. Art. 30 ust. 2 wymaga B1 od wszystkich ubiegających się o uznanie, poza małoletnimi z pkt 4 i 5. Poziom potwierdza certyfikat albo świadectwo szkoły w Polsce lub szkoły za granicą z polskim językiem wykładowym.
Czy od odmowy można się odwołać?
Przy uznaniu tak: od decyzji wojewody odwołuje się do ministra spraw wewnętrznych. Przy nadaniu nie: do postanowienia Prezydenta nie stosuje się ani KPA, ani ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Art. 10 ust. 1).
Ile kosztuje uznanie?
1000 zł opłaty skarbowej za decyzję. Decyzja dla małoletniego dziecka z pkt 4 lub 5 jest zwolniona z opłaty.
Czy o nadanie można ubiegać się z zagranicy?
Tak. Wniosek o nadanie przyjmuje wojewoda lub konsul (Art. 21). Wniosek o uznanie składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania w Polsce.